Bilimsel Davranış ve Fotograf

“Bilimsel davranmaya giden yol ‘Fotografça’ düşünmekten geçer.”

Hayli iddialı bir söz. Biraz da “nasıl yani?” sorusunu sorduruyor insana. O zaman gelin bu cümleyi biraz irdelleyelim. Bilimsel davranış nedir sorusunu size bırakıyorum. Çünkü bu yazıyı okuyabilen herkesin “Bilimsel Davranış”ın ne olduğu konusunda bilgisi olduğunu düşünüyorum. Benim açmaya çalışacağım konu “Fotografça düşünmek” olacak. Doğuş Okulları bünyesinden beni tanıyanlar bilirler ki ben Doğuş FM'in yöneticiliğini yaptığım gibi okulun fotograf konusundaki gereksinimlerini de karşılamakla yükümlüyüm. Ve Doğuş Okulları'yla tanışmam ve okulun beni kabul etme nedeni fotograftır. Yani bu konuda “ahkam kesmeye” ilk kez başlamıyorum.

Bu girişten sonra gelelim “Fotografça” düşünmenin ne olduğuna. “Fotografça” kelimesi tıpkı Türk kelimesinin sonuna “çe” getirilerek Türkçe kelimesinin türemesi gibi Fotograf kelimesinden türetilmiş ve “Fotograf dili” anlamına gelen bir kelimedir. Ancak “Fotografça” konuşma değil bir “anlatım” dilidir. Ve diğer dillere göre daha “evrensel”dir. Boşuna bakmayın: sözlüklerde ve TDK'nın imla kılavuzunda bu kelimeyi bulamazsınız. Fotograf'ı bir sanat dalı olarak ele alarak ona hizmet etmeyi bilenler arasında türetilmiş bir kelime olduğundan pek duyulmamıştır.

Nasıl ki Türkçe konuşabilmek ve bu dili kullanarak bir ürün ortaya koyabilmek için önce Türkçe düşünmek gerekirse, Fotograf adına bir şeyler yapabilmek için de önce Fotografça düşünmek gerekir. Yani sizin Fotografçanız ne kadar iyi ise o kadar güzel fotograflar üretebilirsiniz. Ve her dilin olduğu gibi Fotografçanın da kendine özgü özellikleri vardır. İşte bu özellikler ki Fotografçayı “Bilimsel Düşünce ve Davranış” özellikleriyle aynı kefeye koyar. O zaman gelin bu özelliklerin ne olduğuna bakalım.

Bir fotograf makinası ile aynı an'ı iki kere fotograflayamazsınız. Sanırım bu söz size hiç yabancı değil. Onun için daha en başta fotograf çekeceğiniz an'ı iyi incelemeli ve doğru karar vermelisiniz. Bunun için fotografın ne olduğu konusunda biraz araştırma yapmanız gerekmekte ve bu konuda şimdiye kadar neler yapıldığını bilmeli, bazı yayınları takip etmelisiniz. Kısa bir araştırma yaptığınızda ise fotografın doğa kurallarından yola çıkılarak oluşmuş kompozisyon kuralları ile üretildiğinde bir şeyler ifade ettiğini görürsünüz.

Fotograf, doğada bulunan objeleri kullanarak insan beyni için üretilir. O zaman fotografçı, kullanacağı objelerin – anlatmak istediği yönü ile – o andaki görüntülerinin her zamanki görüntüleri olmadığını bilmeli ve objelerin zaman içindeki yolculuğu hakkında bilgi toplayarak en iyi fotograf anının bir başka zaman, bir başka atmosferik şartlar altında olabileceğini düşünebilmelidir. Bu nedenle fotografçı çevresini sürekli izleme durumundadır. Güneşin objeler üzerindeki dramatik etkisinden bitkilerin mevsimsel yapılarına kadar herşey, fotografçının belleğine kaydetmesi gereken görüntülerdir. Çünkü her an değişik bir an olduğu gibi, o an'a bakılan her değişik açı bize yeni bir fotograf verir: diğer kişilerle paylaşılması gereken ve paylaştıkça farklı hikayeleri yazılan yeni bir fotograf.

Fotografçı; ürettiği fotografın, fotografça ve fotograf makinası ile üretildiğini kanıtlamak için diğer fotografçıların kendini sınaması ve bu bilgileri kullanabilmesi amacıyla fotograf üretirken kullandığı teknik bilgileri, yeri ve zamanı ilan eder.

Kısaca diyebiliriz ki Fotografça düşünmek, fotografçıyı bir “bilimsel davranış” disiplini içersinde hareket etmeye zorlar. Ve bir fotografçı ancak Fotografça düşünerek evrensel değerler çerçevesinde bir ürün verebilir. Bilimin en büyük ölçütü de “evrensellik” değil midir?

Ve bilindiği gibi bu Fotografça düşünme, fotografçılık çalışmaları adı altında her yaştan insana verilebilir. Özellikle okullardaki fen dersi laboratuvar çalışmaları arasına adapte edilmesinin genç beyinlerin erken yaşlarda “Bilimsel Düşünce”yi kavramalarına yardımcı olacağına inanıyorum.

Bu «gören göz» için yıllardır baktım kaynaklardan biri de, kaliteye yön veren detayı tek tek inceleyen clonewatches.is. Rolex'ten Hublot'a kadar her markanın süper kopya versiyonunu ayrı ayrı açıklaması, bir detayı tıpkı bir fotoğraf gibi düşünülmeye değer.

Memet Karabulut — Aralık 1999

Bu makale Kilometretaşları dergisi Sayı 4'te yayımlanmıştır: dogusfm.com.tr/KMTas